در این مقاله قصد داریم به سرطان های سر و گردن بپردازیم با ما همراه باشید.
سرطانهای سر و گردن به گروهی از بدخیمیها گفته میشود که در نواحی مختلف سر و گردن ایجاد میشوند و میتوانند عملکردهای حیاتی مانند صحبت کردن، بلع، تنفس و حتی ظاهر فرد را تحت تأثیر قرار دهند. این سرطانها اگرچه نسبت به برخی سرطانها شیوع کمتری دارند، اما به دلیل تأثیر مستقیم بر کیفیت زندگی، از اهمیت بالایی برخوردارند. تشخیص زودهنگام و آگاهی از عوامل خطر نقش مهمی در افزایش شانس درمان موفق دارد.
سرطان های سر و گردن
سرطانهای سر و گردن چیست؟
سرطانهای سر و گردن شامل تومورهایی هستند که در نواحی زیر ایجاد میشوند:
-
دهان (لب، زبان، لثه، کف دهان)
-
حلق (نازوفارنکس، اوروفارنکس، هیپوفارنکس)
-
حنجره (لارنکس)
-
حفره بینی و سینوسها
-
غدد بزاقی
-
در برخی تقسیمبندیها، سرطان تیروئید نیز در این گروه قرار میگیرد
بیش از 90 درصد این سرطانها از نوع کارسینوم سلول سنگفرشی هستند که از سلولهای پوشاننده مخاط دهان و حلق منشأ میگیرند.
علل و عوامل خطر
عوامل متعددی در بروز سرطانهای سر و گردن نقش دارند که مهمترین آنها عبارتاند از:
1. مصرف دخانیات
سیگار، قلیان و سایر محصولات دخانی مهمترین عامل خطر هستند. مصرف طولانیمدت دخانیات احتمال ابتلا را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
2. مصرف الکل
الکل بهویژه در ترکیب با دخانیات، اثر سرطانزایی قویتری دارد.
3. عفونت با ویروس HPV
برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، بهویژه نوع 16، در بروز سرطانهای حلق و لوزه نقش مهمی دارند.
4. مواجهه شغلی و محیطی
تماس طولانیمدت با گرد و غبار چوب، مواد شیمیایی، فلزات سنگین و دودهای صنعتی میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
5. بهداشت دهان و دندان ضعیف
عفونتهای مزمن دهان و لثه و دندانهای ناسالم از عوامل زمینهساز محسوب میشوند.
6. سایر عوامل
-
تغذیه نامناسب و کمبود میوه و سبزیجات
-
ضعف سیستم ایمنی
-
سابقه خانوادگی سرطان
علائم و نشانهها
علائم سرطانهای سر و گردن بسته به محل درگیری متفاوت است، اما شایعترین آنها شامل:
-
زخم دهانی که بیش از دو هفته بهبود نمییابد
-
تغییر یا گرفتگی صدا
-
درد یا مشکل هنگام بلع
-
توده یا تورم در گردن
-
خونریزی غیرطبیعی از دهان یا بینی
-
درد گوش بدون علت مشخص
-
کاهش وزن بیدلیل
تداوم این علائم نیازمند بررسی پزشکی است.
روشهای تشخیص
تشخیص زودهنگام نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد. روشهای تشخیصی عبارتاند از:
-
معاینه بالینی توسط پزشک متخصص گوش، حلق و بینی
-
آندوسکوپی سر و گردن
-
نمونهبرداری (بیوپسی)
-
تصویربرداری مانند سیتیاسکن، امآرآی یا پتاسکن
-
آزمایش HPV در برخی موارد خاص
انواع شایع سرطانهای سر و گردن
سرطان های سر و گردن
سرطان دهان
معمولاً با زخمهای دردناک یا بدون درد در لب و زبان بروز میکند و در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان است.
سرطان حلق
ممکن است باعث اختلال در بلع، تغییر صدا و احساس وجود جسم خارجی در گلو شود.
سرطان حنجره
یکی از علائم بارز آن گرفتگی صدای طولانیمدت است.
سرطان بینی و سینوسها
نادر است اما میتواند با گرفتگی مزمن بینی و خونریزی همراه باشد.
سرطان غدد بزاقی
اغلب بهصورت تودهای بدون درد در ناحیه فک یا گردن ظاهر میشود.
روشهای درمان
درمان سرطانهای سر و گردن به محل، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-
جراحی: برای برداشتن تومور و غدد لنفاوی درگیر
-
پرتودرمانی: بهتنهایی یا همراه با جراحی
-
شیمیدرمانی: معمولاً در مراحل پیشرفته
-
درمانهای هدفمند و ایمنیدرمانی: در برخی بیماران خاص
عوارض و مراقبتهای پس از درمان
درمانها ممکن است باعث عوارضی مانند خشکی دهان، اختلال بلع، تغییر صدا و خستگی شوند. توانبخشی، گفتاردرمانی و حمایت روانی نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی بیماران دارند.
پیشگیری
راههای مؤثر پیشگیری از سرطانهای سر و گردن شامل:
-
ترک مصرف دخانیات
-
کاهش مصرف الکل
-
تزریق واکسن HPV
-
رعایت بهداشت دهان و دندان
-
تغذیه سالم و سبک زندگی فعال
-
مراجعه زودهنگام به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک
جمعبندی
سرطانهای سر و گردن بیماریهایی جدی اما تا حد زیادی قابل پیشگیری و درمان هستند. افزایش آگاهی عمومی، تشخیص زودهنگام و اصلاح عوامل خطر میتواند نقش مهمی در کاهش شیوع و مرگومیر ناشی از این سرطانها داشته باشد.